Tuesday, July 31, 2012

මාගධී නිරුක්ති (හෙල මාගධී 2 කොටස)

මාර්ගාධීගමනය සදහා සැකසුනු හෙල මාගධී පිලිබද සුලු හෝ අවබෝදයක් මීට පෙර ලිපිය මගින් ලබන්නට  ඇතැයි සිතමි. මේ ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන්වන්නේ හෙල මාගධී අක්ශර හදුනා ගැනීම සදහාය. ඇතමුන්ට මහත් ගැටලුවක් වී ඇත්තේ තනි අකුරකට දීර්ඝ විග්‍රහයක් කරන්නේ කෙසේද යන්නයි. හෙල මාගධී විශේෂ වන්නේ එම නිසාමය. ඔබ පාරේ වාහනයක් පදවන් යනවිට මාර්ග සඤ්ඤා දැක ඇත. ඒ එක් පුවරුවක් දු‍ටු විගස එහි අර්තය ඔබට නිසැකයෙන්ම වැටහෙනු ඇත. නමුත් එහි ඇත්තේ යම් රූපයක් හෝ සංකේතයක් පමනි. කිසිදු විස්තරයක් නොමැත. එම සංකේතය දු‍ටු විට එහි අර්තය මෙයයැයි පෙර ඇසූ විස්තරය හා සසදාබලා තේරුම් ගැනීම ඇති හැකියාව හා එක අකුරකට පැහැදිලි කිරීමක් එන ආකාරය පිලිබදව ඔබ මොහොතක් හෝ සිතා බැලුවාද? තවමත් එසේ සිතන්නට කාලයක් නොතිබුනි නම් දැන් ඒ සදහා කාලයයි.
කකුසද බුද්ධකාලීන අභය රජුගේ ලෙන් -රංකිරිමඩ-


ලංකාවේ අක්ශර කලාව පිලිබදව සලකා බැලිමේදී ඇතමුන් පවසන්නේ මිහිදු හිමියන් ලක්දිවට අක්ශර කලාව ඉන්දියාවේ සිට ගෙන ආ බවයි. නමුත් එය වර්තමානයේ ඉස් මුදුනින්ම බැහැර වූ කරුනකි. හෙලදිව අක්ශර කලාව කකුසද බුදුන්වහන්සේගේ කාලයේ සිට පැවත ආ බවට නූතනයේ සාධක හමුවී තිබේ. එවැනි ඉතිහාසයකට නෑකම් කියන හෙලදිවට අක්ශර ලැබුනේ ඉන්දියාවෙන් යැයි කීම කිනම් හාස්‍යයක්ද. හෙල මාගධී අක්ශර පිලිබද සලකා බැලීමේදී එහි නිර්මානකරුවන් පිලිබද ගැටලුවක් පැන නගී.හෙල මාගධී අක්ශරවල නිර්මාණකරුවා පිලිබදව නිශ්චිත පුද්ගලයෙකු සොයා ගැනීමට මා අපොහොසත් වූ අතර හෙල මාගධී සඤ්ඤාවන්හි නිර්මාතෘන් ලෙස හෙලදිව අතීතයේ ජීවත්වූ සෘෂිවරුන් වහන්සේලාව නම් කර තිබෙනු ස්ථාන කීපයකම දැකගැනීම හැකිවිය. එහෙත් නිශ්චිත නමක් සදහන් කර නොතිබුනු අතර පුලස්ති සෘෂිවරයාද මේ සදහා දායකත්වයක් ලබාදී (ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථාරූඪ කල අක්ශරවල මෑතකාලීන නිර්මාතෘ) ඇති බව ඇතැම් මත ඉදිරිපත් කර තිබුනි. මාගධී භාෂාව ගත්කල එය සියලු බුදුවරයන් වහන්සේලා භාවිතාකරන භාෂාව ලෙස හදුන්වනු ලැබේ. ජන්බුද්වීපයේ පහල වූ ගෝතම බුදුන්වහන්සේ පමනක් නොව අතීතයේ වැඩසිටි සියලු බුදුවරයන්වහන්සේලා තමන්වහන්සේලාගේ දේශනා පැවැත්වීමට යොදාගන්නා ලද්දේ මාගධී භාෂාවයි. එසේම විශ්වය පුරා විසිරී පවතින සියලුම චක්‍රාවාට ඇසුරු කරගෙන පහල වන බුදුරජාණන් වහන්සේලා තමන්වහන්සේලාගේ දේශනා පැවැත්වීම සදහා යොදාගන්නේ මාගධී භාෂාව බව ඉතා ප්‍රසිද්ධ කරුනකි. මාගධී යනු එතරම් පූජනීය වූ භාෂාවකි.මේ අතර අපට වැදගත් ඉගියක් නාසා අයතනය විසින් සපයා තිබුනි. නාසා ආයතනය විසින් පසු ගිය කාලෙය පෘතිවි වාසීන්ගේ භාෂා ඇතුලත් කරමින් අභ්‍යවකාශයට සාම පණිවිඩයක් යවන ලදී. එහිදී එම පටිගත කිරීමේදී දෙවනියට ඇතුලත් කර තිබුනේ සිංහල භාෂාවයි. එයට හේතුව ලෙස ඔවුන් දක්වන්නේ සිංහල භාෂාව පිටසක්වලින් පැමිනි භාෂාවක් ලෙස ඔවුන් විශ්වාස කරන බවයි. විශ්වය පුරා විසිරී පවතින මාගධී දේශනා හා සමීපතම භාෂාව සිංහල භාෂාවයි. සිංහල භාෂාව වැනි අඩු පිරිසක් භාවිතාකරන භාශාවකට දෙවෙනි තැන දීමට හේතු වූ කරුනු දන්නේ නාසා ආයතනයම පමණි. ඇතැම් විට මෙය පිලිබදව ඔවුන් දන්නවා විය හැක.අන්තර්ජාලයේ විශ්ව සියපත නමින් කල විග්‍රයයකදී ඇමරිකා එක්සත්ජනපදයේ එක් විශේෂිත ප්‍රදේශයක් (AREA 51) පිලිබදව වැඩි අවධානයකට යොමු කරමින් පැහැදිලි කිරීමක් කල අතර එහි සියලු විස්තර පිලිබද සහතික වීම් දිය නොහැකි වුවත් නිදෝක් හා තත්තාගත වැනි ශ්‍රාස්තෘවහන්සේ කෙනෙකු හැදින්වීමට යෙදූ නාමයන් පිලිබද  නැවතත් සිතා බැලිය යුතුය.

මෙවැනි දේ විසදිමට අදාල පුද්ගයන්ට සිත් පහල වේවා පතමින් නැවතත් මාගධී අක්ශර දෙසට යොමු වෙමු. පුරාණයේ පටන් හෙලදිව අක්ශර කලාවන් කීපයක් පැවති බව භාවිතා වූ බවට සාධක ඇත. එයින් දැනට අක්ශර ත්‍රිත්වයක සාධක හමුවේ. ඒවා පිලිබදව එකින් එක විස්තර කර පෙන්වීම අපට අදාල කරුනක් නොවේ. එම අක්ශර වලින් එක් කලාවක් ගල්වල ලේඛන ගත කිරීම් සදහාත්. අනික පොත්පත්වල ලිවීම සදහාත්. තවත් අක්ශර කලාවක් යක්ක භාෂාවේත් තිබී ඇත. මේවායේ සාධ තිබුනත් වැඩි ප්‍රසිද්ධියකට පත්වී නොතිබෙන්නේ ඉන්දියාවෙන් අක්ශර ආවායි කියන මතය උඩුදුවා තිබූ නිසා විය හැක. මෙම ලිපියේ අරමුණ මාගධී පිලිබද විස්තර කිරීම නිසා ඒ සදහා අවධානය යොමු කිරීමට කැමතිය. බොහෝ දෙනෙකු වචනයක් නිරුක්ති කල විට එම අක්ශර වලට වෙනත් තේරුම් දෙමින් අමුතුම ආකාරයේ නිරුක්ති ඉදිරිපත් කරමින් මෙම නිරුක්ති කිරීම විනෝදයක් කර ගනී. නමුත් හෙල මාගධී ශබ්ද සඤ්ඤා සදහා ආවේනික නිරුක්ති කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් ඇත.එය එක්තරා ක්‍රමවේදයක් යටතේ සිදුවන්නකි. එයට නිදසුනක් ලෙස මෙය දැක්විය හැක. මහා මාර්ගයේදී එක් මාර්ග සලකුනකට හිමිවන්නේ එක් අදහසක් පමනකි. විනෝදය තකා එම මාර්ග සලකුනු සදහා තමාට කැමති අදහස් දීමට ගිය විට සිදුවන්නේ මාරක රිය අනතුරකට මුහුන දීමට හෝ දඩ මුදලකට යටත් වීමටය. මහාමාර්ග ගමනාගමනයේ එසේ උවද සංසාර ගමනේ එසේ වුවහොත් ප්‍රථිපල ඊට වඩා බොහෝ භයානකය. නොදැනීම නිසා මෙතෙක් කල් නිරුක්ති කිරීම විනෝදය සදහා යොදා ගත්තද නිරුක්ති පිලිබද අවබෝදය ඇත්තෙකු එම අමුතු ආකාරයේ නිරුක්ති දු‍ටු විට පෙනෙන්නේ ඒවා කියන පුද්ගලයන්ගේ සැබෑ ස්බාවය මිස වෙන කරුනක්නම් නොවේ. හෙල මාගධී පිලිබද මෙසේ විස්තර කිරීම් සිදු කිරීමට සිත් වූයේ කෙනෙකු අපහසුතාවයට හෝ විනාශයට පත්වනවා දැක සතු‍ටුවන පහත් ගති පුරුදු නැති නිසාමය.

හෙල අක්ශර ශබ්ද සඤ්ඤා කොටස් දෙකකින් යුක්ත කොට නිර්මානය කර ඇත. ඒවා පණකුරු හා ගතකුරු යනුවෙන් හදුන්වා දී තිබේ. මෙයින් පෙන්වා දෙනු ලබන්නේ බාහිර හා අභ්‍යන්තර ලෝකයයි.ගතකුරු බාහිර ලෝකය වශයෙන් ද පණකුරු අභ්‍යන්තර ලෝකය වශයෙන්ද පෙන්වා දිය හැකිය. මෙයින් පෙන්නුම් කලේ ධර්මයට අයත් ප්‍රධාන සිද්ධාන්තයයි.

හෙල සඤ්ඤාවල පණකුරු වශයෙන් පෙන්වාදෙන අක්ශර මෙසේය.

  • අ 
  • යනුවෙනි.


අනෙක් ඉතිරි අක්ශර සියල්ල ගතකුරු වෙයි. ඒවා තනිකර උච්චාරණය කිරීමට අපහසුය. එම අක්ශර ශබ්ද සඤ්ඤා උච්චාරණය කිරීම සදහා පණකුරු එකතු වීම සිදුවිය යුතුය. මේ සියලු අක්ශර නිර්මාණය කොට ඇත්තේ මුඛය හා නාසය හා එයට සම්බන්ධ කොටස්වලින් ශබ්ද වන ආකාරයෙනි. එය ද නිර්මාණය කල බවට මනා වූ සාධකයකි. එපමනක් නොව මේ අක්ශර සියල්ලම චිත්‍රයක ස්වරූපයෙන් ගොඩනගා ඇත. මේ සියලු අක්ශරවලින් ධ්නිත වන යථාර්ථය ධර්මානුකූලව සකසා ඇත. එම නිර්මාණාත්මක අගය වටහාගත් විට මෙය විශ්වදායාදයක් බවට දැන දැක ගැනීමට පුලුවන.

මුලින්ම පණකුරු හදුනාගැනීම අවශ්‍යය. පණකුරු එකින් එක මෙසේ හැදින්වීමට හැක.


මගධී ශබ්ද සඤ්ඤා රූපයන්හි පලමු රූපය වන්නේ අ යන්නයි. අයන්න අනන්තය. අයන්න ප්‍රමාණය .අයන්න අනේකාකාරය. මෙම කොටසට අයත් අයන්නේ විග්‍රහය බුද්ධ විෂයට අයත් වෙයි. ඒ පිලිබද විග්‍රහයක් සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකුට කල නොහැකිය. එතරම් ගැබුරු විෂය පථයක් ඉහත සදහන් අ යන්නට සම්බන්ධව පවතී. අ යන්න නිවැරදිව හදුනා නොගත් නිසා ම බුද්ධ උරුමය ඉන්දියාවට සම්බන්ධකර පෙනවා දෙයි. එබදු වැරදි අදහස් දක්වන උදවිය අ යන්නේ පටන් නැවත ඉගෙන ගත යුතුය. එවිට යමක් තේරුම් ගැනීමට පුලුවන් වෙයි. එසේත් නොතේරෙන්නේ නම් දිසාපාමොක් ඇදුරුතුමාගේ උපදේශනය ආදර්ශයට ගෙන විමසා බැලිය යුතුය.
   අ යන්න අත්තිවාරමය.
   අ අන්න අම්මාය
   අ යන්න අප්පාය

   අයන්නෙන් අවුත්
   අයන්න අත්විදිමින්
   අයන්නේ අනෙක් අත්බැව් සදහා යන ගමන අයන්නේ තිපරිවට්ටයයි.

   අයන්නෙන් අවුත්
   අයන්න අත්විදිමින්
   අයන්න හදුනාගෙන
   අයන්න අත්හැරීම අයන්නේ නිවීමයි

අයන්න ආරම්භවන්නේ අපට දැකිය නොහැකි සූක්ශම අංශුවකිනි. එයතිතක් ලෙස පෙන්නුම් කලහොත් එහි ආරම්බය එතැන පටන් පථයක් දිගේ භ්‍රමණය සිදුවෙයි. ඊලගට පෙන්නුම් කරන ලක්ශනය වන්නේ රමණයයි. ඊලගට වට්ටයකි. එය උ යන්නට සමාන හෙයින් උන්දෑ බවට පත්වෙයි. උන්දෑට කොඩිය දමන්නේ අප්පාය. එහෙයින් ඊලගට අප්පා ඇතිවෙයි. මේ අනුව සාරාසංකේ‍ය කල්ප ලක්ශයක් මුලුල්ලේ ඉගෙන ගත් අයන්නෙන් අරි අටහි මග නිරාවඤානයෙන් පෙන්වා දුන් බුදු දහම මේ 'අ' යන්නේ පටන් සියලු මාගධි ශබ්ද සඤ්ඤා ඉසිවරුන් විසින් නිපදවන ලද දහම් රූපයෝ වෙති. ධර්මය මෙන්ම මෙම රූපයෝද කාලයෙන් කාලයට බිහිවන විශේංඅඤයන්ගේ දැක්මට හසුවන්නකි.

ධර්මයේ දැක්වෙන රූප කොටසට ඇතුලත් ආරම්බක මාගධී ශබ්ද සඤ්ඤාව වන්නේ 'අ' යන්නයි. මෙමගින් කෙරෙන ධර්ම විග්‍රහය බලන විටම රාග, ද්වේශ,මෝහ ඇවෙස්සෙන පිරිසක්ද මේ ලෝකයේ ජීවත් වෙති. ඔවුන් එදා ජීවත් වූ උළාරා,මඣිමා,නීචා යන කොටස්ය. මේ අවුල ඇති කිරීමට පාලි භාෂාව නිර්මාණය කලෝ බමුණෝය. එපමනක් නොව බුද්ධ ධර්මය කැටි කල පෙල විග්‍රහ කල හෙල අ‍ටුවා ගිනි තැබූ බමුණන් ද මේ විග්‍රහයන් දක්න විට රත්වී ඇවිස්සී එනවාට කිසිම සැකයක් නැත. ඒ පිරිස් තෙරුම් ගැනීමට හොදම ලක්ශනය වන්නේද ඔවුන්ගේ ඉහත කී ලක්ශණ ඇවිස්සී ඒමයි. ඒ ගැන උපේක්ඛාවෙන් බලා අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ථ හෝ මෙත් ගුණය වඩන ලෙස මෙහි දී විශේෂයෙන් මතක් කරමු.


ආ යන්න යනු රූපයේ දෙවෙනි අවස්ථාවයි. එනම් පරිහරණයේ ආරම්බක අවස්ථාවයි. මෙයින් පෙන්නුම් කරනු ලබන්නේ දෙකක් එකට ගෑවීමයි. එනම් ඝට්ඨනයයි. එය වේදනාව යනුවෙන් දැක්වෙයි.
වේදනා යනු වට්ඨවීම නිසා ජරාවෙනුත් ජරාව උරුම කරගන්නා වූ 'ආ' නමය පරිහරණය කිරීමේ ආරම්භයයි. මෙයින් පෙන්නුම් කර ඇත්තේ ශබ්ද සඤ්ඤා තුනකි. දීර්ඝ විවරණයක කැටි කර පෙළ ගැස්සීමකි. හෙල අ‍ටුවාවලින් කර තිබුනේ  මෙයයි. හෙල අ‍ටුවා විනාශ වීමත් සමග මේ විග්‍රහය අතුරුදහන් විය. මේ නිසා ධර්මය අනුගමනය කිරීමේ ආර්ය මාර්ගය වැසුනි.


ඇ යනුවෙන් පෙන්වා දෙන්නේ තෙවන අවස්ථාවයි. එය සඤ්ඤා යනුවෙන් විවරණය වෙයි. මෙය සයාකාරය එකිනෙකට අඤ්ඤ මඤ්ඤ වීමයි. එනම් ඤාති වීමයි. එකිනෙකට ඤාති වීමේ ස්වරූපය "ඤ්ඤා" යන ශබ්ද සඤ්ඤා දෙකේ බන්ධනයෙන් අර්ථ ගන්වයි.


ඈ යන්නෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ හතරවන අවස්ථාවයි. එය ඈත්වීමේ අර්ථය පණ ගන්වයි. සංඛාර යනු ඈ යන්නට සම්බන්ධ කර පෙන්වා දෙයි. පැටලීමෙන් කලු කාරම් බවට පත්වී කිලිටිවීමේ අර්ථය මින් පැහැදිලි වෙයි. මෙය පස්ස වේදනාවෙන් රමණයෙන් ඈත් මෑත් වීමයි.


ඉ යන්නැන් පෙන්වා දෙන්නේ විඤ්ඤාණ වී ඉපදීමයි. විඤ්ඤාණ යන්නෙන් අර්ථ ගැන්වෙන්නේ විසන්ධි වී විකාශනය සදහා තවත් නමයක හට ගැනීමකි. වෙන් වී ඉපදීමේ ස්බාවය මෙයින් පෙන්නුම් කෙරේ. ඉ යන්නේ පිහිටීමද එයට අනුගත අයුරින් සැකසී ඇත.


මෙය ශබ්ද සඤ්ඤාවෙන් පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ නාම රූප බවට පත්වීමයි.නාම රූප යනුවෙන් අර්ථ ගැන්වෙන්නේ නමයෙන් ආ මම රූපයක් ලෙසට පත්වූ බවයි.


උ යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ සයාකාරයෙන් ආයතන පිහිටා අග පසග ඇති වූ බවයි. එයට සලායතන යයි හදුන්වා දෙනු ලැබේ.


ඌ යන්නෙන් පිලිබිඹු වන්නේ බව යන්නයි. බව යනු බර වී වට්ටවීමයි. එනම් උප්පත්තියක් සදහා කර්ම සකසා ගැනීමයි.


එ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ජාති යනයි. ජාති යනු ඒ ඒ ජාතීන් හී තුනක් අත්කරගෙන එළියට ඒමයි.


ඒ යනු ජරාව උරුමකර ගැනීමයි. ජරා යනු ජන්මය නිසා රමණයේ දුක සැප භුක්ති විදීමයි.


ඔ යනු මරණයයි. මරණය යනු මම අත්කරගත් රමණයේ,නමයේ නපුරයි.


ඕ යනු සෝකයයි. සයාකාරයෙන් අත්කරගත් අවසාන ඵලයයි. එනම් ඕගයයි.

පණකුරු මෙසේ කෙටියෙන් විග්‍රහ කල හැකි අතර ගතකුරක්  සදහා පනකුරක් එකතුව වීමෙන් ශබ්ද සඤ්ඤා හට ගනී. එවැනි ශබ්ද සඤ්ඤා කීපයක් නිදසුන් ඇසුරින් හදුනා ගැනීම මාගධී නිරුක්ති පිලිබද පැහැදිලි අවබෝදයක් ලබා ගැනීමට හේතුවනු ඇත.


ප යනු ගතකුරකි. එයට පණකුරු එකතු වීමෙන් ශබ්ද සඤ්ඤාවක් බවට පත්වේ.
ප්+අ = ප යනුයි. මෙය රූපයකි. මෙම රූපයෙන් පෙන්නුම් කර ඇත්තේ මුලු මහත් ලෝකයේ ආරම්භයයි. මෙය අතිසූක්ශම පරමාණු පුපුරායාම අටකට පුපුරා ගිය බවට පඨවි යන්නෙන් විග්‍රහ වෙයි. ඒ අනුව අටකට පුපුරා විසන්ධි වී ඉපදීම මෙම විග්‍රහයෙහි ඇතුලත් ව තිබේ. මෙසේ සිදුවීම නිසා වූ ඝනීභවනීය ස්බාවය ප්‍රාණවත් රූපයක් බවට පත්වීම "ප" යන රූපයෙන් පෙන්වා දෙන්නේ පඨවි ගුණයයි.
ප+අ පුපුරා යෑමේ ඵලය වන්නේ ජ+අ බවට පත්වීමයි. මෙය උපතක ආරම්භයයි. මෙම උපතේ ආරම්බයත් සමග ම එයට මමෙක් ඇතිවෙයි. එම මමත්වයේ නිර්මාණය 'ම' යන්නෙන් මනාව පිලිබිඹු වෙයි. එම 'ම' යන්න 'ප' යන්නත් සමගින් නිර්මාණය වී ඇත්තේ විශ්වය හා මමත්වය පෙන්නුම් කිරීම සදහාය.


මේ අනුව 'ම' යන්නෙ ස්වරූපය ද 'ප' යන්න සේම ගත යුතුය. 'ම' යන්න 'ප' යන්න ආදී ගතකුරු සියල්ලම පණකුරු බවට පත්වන්නේ ඉහත කී අයුරිනි. 'ම' යන්න යනු ලෝකයයි. තිත,බ්‍රමණය,රමනය,වට්ටය මේ මයන්න තුලින් නිර්මාණය කොට ඇත. මේ අනුව ලෝකයේ නිර්මාණය 'ම' යන්න මගින් ඉතා තියුණු සේ පෙන්නුම් කොට ඇති බව ප්‍රත්‍යක්ශ වෙයි.
'ම' යන්නේ රූපාදදි දොලොස් ආකාරය දැක්විය හැක්කේ මෙසේය.
1ම්+අ=ම
  ම යනු රූප සඤ්ඤාවකි.
2ම්+ආ=මා
  මා යනු වේදනා සඤ්ඤාවකි.
3ම්+ ඇ=මැ
  මැ යනු සඤ්ඤා සඤ්ඤාවකි.
4ම්+ඈ=මෑ
  මෑ යනු සංඛයා සඤ්ඤාවකි.
5ම්+ඉ=මි
  මි යනු විඤ්ඤාණ සඤ්ඤාවකි.
6ම්+ඊ=මී
  මී යනු නාම රූප සඤ්ඤාවකි
7ම්+උ=මු
  මු යනු සලායතන සඤ්ඤාවකි.
8ම්+ඌ=මූ
  මූ යනු බව සඤ්ඤාවකි.
9ම්+එ=මෙ
  මෙ යනු ජාති සඤ්ඤාවකි.
10ම්+ඒ=මේ
  මේ යනු ජරා සඤ්ඤාවකි.
11ම්+ඔ=මො
  මො යනු මරණ සඤ්ඤාවකි
12ම්+ඕ=මෝ
  මෝ යනු සෝක සඤ්ඤාවකි.

කුඩා කාලයේ සිට අප විසින් කෙරෙන උච්චාරණය වන්නේ 'ම්' යන්නයි. පසුව 'අම්' බවට පත් වෙයි. ඊලගට 'අම්ම' යන්න අවසානයේදී 'අම්මා' බවට පත්වෙයි. ප් යන්නද එසේ සිදුවී අප්පා බවට පත් වෙයි.
මම යන පුද්ගලයෙකු උපන් මොහොතේ පටන් මම අත්විදිමින්,අනෙක් අත්බැව් මම සදහා අත්තිවාරම දමමින් යන ගමන අත්හැර මිදී නිදහස් වීම නිවනයි. එය 'අම' ලංකර ගැනීමයි. මේ අනුව ස්ංසාර පැවත්ම හා නැවත 'ම' ත්‍රිපිටකයෙන් පෙන්වා දෙන අයුරු තේරුම් ගැනීමට නම් හෙල මාගධී ශබ්ද සඤ්ඤා පිලිබදව ධර්මානුකූල අර්ථ ධර්ම නිරුක්ති නිසිසේ වටහා ගත යුතුය. හෙල අ‍ටුවා මගින් විග්‍රහ වී තිබුනේ පෙලේ සදහන් මෙම මාගධි ශබ්ද සඤ්ඤා විග්‍රහයයි.මෙම විග්‍රහය අවබෝද වනවිට පෙල තනිකරම සිංහල බව තේරුම් යනු ඇත.එවිට බුද්ධ භාෂිතය කෙබදු දැයි වටහා ගත හකි ය.


මාගධී නිරුක්තිය තවදුරටත් පැහැදිලි කර ගැනීම සදහා නිදසුන් කීපයක් අර්ථදක්වා පෙන්වා දීමට කැමතිය.

බුද්ධ
බ්+උ=බු
ද්
ධ්+අ=ධ
මෙහි බ යන්නෙන් පැහැදිලිවන්නේ බරවීමට ඇති හැකියාවයි.එනම් භූමිගත වීමයි. උ යන්නෙන් පැහැදිලි වන්නේ උප්පත්ති වීමයි. මේ අනුව බු යන්නෙන් අර්ථවත් වන්නේ භූමිගත වී උප්පත්තිය වීමයි. ද යන්නෙන් දැක්වෙන්නේ ධර්මතාවයි. ද්ධ යනුවෙන් පෙනෙන්නේ ධර්මතාවයේ ස්ථාවරත්වයෙන් බැදීමයි. ධ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ එම පැවැත්මේ දැරීමයි. මෙහි අග අයන්නෙන් කියවෙන්නේ අස්කර දැමීමයි.
මේ අනුව බුද්ධ යන්නෙන් අර්ථවත් වන්නේ භූමිගත වී උප්පත්ති ලැබීමේ ධර්මතා බන්ධන(බව උදුරා විනාශ කර දැමූ) දැරීම කපා අස්කර දැමූ උත්තමයා යන්නයි.

ධම්ම
ධ්+අ=ධ
ම්
ම්+අ=ම
ධ් යන්නෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ මමත්වයෙන් දැක්ම හදුනා ගැනීමයි. මෙය ගතකුරක් ලෙස ඉගැන්වෙයි. මෙයට ජීවය  දීමට නම් පණකුරක් එකතු විය යුතුය. ධ්+අ=ධ යන එකතු වීමත් සමග දැරීමට හා දරා ගැනීමට ශක්තිය ලැබේ. අ යන්නේ ශක්තිය අප්‍රමාණ බැවින් අප්‍රමාණ අර්ථයන් ඒ තුලින් ධ් නතිත වෙයි. ඒ අනුව ධ යන්නෙහි දරා සිටීමේ ශක්තිය තහවුරු වෙයි. ම යන්නෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ ලෝකයයි. ම යනු දෙකක් එකට සම්බන්ධවීමේ අර්ථය වන්නේ මමත්වයෙන් බැදීමයි. එහි අගට ඇති අයන්නෙන් දැක්වෙන්නේ අල්ලා ගැනීමයි. එයින් ලෝක ධර්මය පෙන්නුම් කරයි. එසේම  ඒ අ යන්නෙන් ම අත්හැරීමද පෙන්නුම් කෙරේ. එයින් පෙන්වා දෙන්නේ බුද්ධ ධර්ම යයි. ධම්ම යනුවෙන් පෙන්නුම් කලේ එබදු වූ අර්ථ පැහැදිලි කිරීමකි.
ඉහත කී ධර්ම විග්‍රහය විනාශ වී යාම නිසා නිවීම ද වැසුණි. මීලගට දැරීම නිසා හටගත් ලෝකයේ පැවැත්මේ ධර්මතාව කුමක් දැයි දැන ගැනීම අවශ්‍ය වෙයි. බාහිර හා අභ්‍යන්තර එකතු කර ගත් කොටස් විඤ්ඤාණ ශක්තියෙන් පණ ගන්වා ගෙන, ලෝකය පරිහරණය කිරීමේ පරණ පුරුද්දට හුරු වෙයි.

ඒ සදහා ඇස ආදී ද්වාර හයෙන් රූපාදී සඤ්ඤාවලට ද අඤ්ඤ මඤ්ඤ වෙයි. මෙහි දී කෙරන රමණය නිසා රාග,ද්වේශ,මෝහ හේතුවෙන් ඇලීම, ගැටීම ඇතිවෙයි. ඇලීම ගැටීම යනු අල්ලාගත් ධර්මතාවයි. මේ සංසාරයේ පැවැත්මයි. මේ සංසාර පැවැත්ම නතරකර දැමීම පෙන්වා දෙන්නේ බුද්ධ ධර්මයෙනි. මේ ඇලීමට ගැටීමට උපේක්ඛාවෙන් යුතුව කටයුතු කිරීම බුද්ධ ධර්මය අනුගමනය කිරීමයි. මේ අනුව පෙන්නා දෙන ධම්ම යන්නෙහි අර්ථය මෙසේ දෙයාකාරයෙන් දැක්වේ.

සංඝ
ස්+අං=සං
ඝ්+අ=ඝ 
ස්+අං යනු සයාකාරයේ පැටලීමයි. මෙහි අර්ථය වන්නේ ඇස,කන ආදී ද්වාර හයෙන් රූප,ශබ්ද,ආදී සඤ්ඤාවල පටලැවීමයි. මෙය මහත් වූ ඝට්ටනයක් බව 'ඝ' යන්න යෙදී තිබීමෙන් පෙනේ. පටලැවිල්ලේ දරුණුකම ඉන් ධ්වනිත වෙයි. මේ අවසාන 'අ' යන්නෙන් පෙන්වා දෙන්නේ එම ඝට්ටනය අවසන් කල බවයි.
මේ අනුව සංඝ යන්නෙන් පැහැදිලි වන්නේ සයාකාර පටලැවීමේ ඝට්ටනය ගසාදමා අවසන් කළ උත්තමයා සංඝ යනුවෙන් පෙන්වා දුන් බවයි. ත්‍රිපිටකය නිවැරදි ලෙස තේරුම්ගැනීමට නම් මෙම ක්‍රමවේදය අනුගමනය කල යුතුය. එසේ නොමැතිව කිසිවෙකුටවත් බුද්ධ ධර්මය නිවැරදි සේ තේරුම් ගත නොහැකිය. එවිට බුදුරජානණ් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මය හෙල බස් වහර මාගධී ශබ්ද සඤ්ඤා බවට වටහාගනු ඇත.


නමෝ තස්ස භගව‍තෝ අරහ‍තෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස යන්නද මේ ආකාරයෙන් විස්තර කල හැක.

නමෝ

මෙහි 'න' යන්නෙහි අර්ථය වන්නේ නමය යන්නයි. නමය බාහිර හා අභ්‍යන්තර වශයෙන් කොටස් දෙකකි. බාහිර නමය ලෙස සැලකෙන්නේ භෞතික ලෝකයයි. එය රූප ලෝකය වශයෙන් හැදින්වේ. සාගර,පර්වත ආදී අවකාශ ලෝකය රූප ලෝකයට අයත් වෙයි. මෙම රූප ලෝකය ගොඩ නැගී ඇත්තේ ආපෝ, තේජෝ, වායෝ, පඨවි, වර්ණ, ගන්ධ,රස,ඕජා, යන මූලයන් ගෙනි. මෙහි ඇති පථවි ගුණය නිසා රූපයක් වෙන්ව හදුනා ගත හැකිය.
මෙසේ බාහිර ලෝකයෙන් වෙන් වූ ඝනීභවනීව වූ රූපයට ජීවය ලබාදෙන්නේ රූප, වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ, නාමරූප, සලායතන, බව,ජාති යන ජීව ගුණයෙනි.
'මෝ' යනු ම්+ඕ=මෝ යනුයි. ම් යන ලෝකයට ඕ ඇතුලුවීමෙන් දෘශ්ඨිය මෝහනය වෙයි. ඒ අනුව ඕ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ඕගයක්,මුලාවක් බවයි.
මේ අනුව නමෝ යන මාගධී ශබ්ද සඤ්ඤා දෙකෙන් පෙන්වා දෙන්නේ බාහිර අභ්‍යන්තර ලෝක දෙකෙහි පවතින රූපයන් එනම් තිස් එක් භූමියට අයත් රූප,ඝන වේවා,සියුම් වේවා,දුර වේවා, ලග වේවා, වර්තමානයේ වේවා, අතීතයේ වේවා,අනාගතයේ වේවා,මෝහනය වන මුලාවට පත්වන ඕගයන් බවයි.

තස්ස

මෙහි 'ත' යන ශබ්ද සඤ්ඤාවෙන් කියවෙන්නේ තුන යන්නයි. මේ තුන මොනවාද? ඒවා බාහිර හා අභ්‍යන්තර වශයෙන් දෙයාකාරය. බාහිර තුන යනු ආපෝ,තේජෝ,වායෝ වශයෙනි. අභ්‍යන්තර වශයෙන් රාග,ද්වේශ,මෝහ යනුයි.
'ස්ස' යනු බැදීමකි. මෙම බැදීම පෙන්වා දෙන්නේ ස්වකය සකස් කර ගත් අයුරුයි. එසේ සැකසුනු කයේ පරිහරනය මෙයින් පෙන්නුම් කෙරේ.එයින් ලබන වින්දනය තස්ස නම් වෙයි. එම වින්දනය නැති කර දැමීම ද මෙහි අඩංගු වෙයි. එය නිවීමයි.

භගව‍තෝ

'භ' යන්නෙන් බරවී ඉපදීමද එය භග්නය කිරීමද අර්ථ ගන්වයි. 'ග' යන්නෙන් ඝට්ටනය එකතුවූම පෙන්නුම් කෙරේ. 'ව' යන්නෙන් වට්ටවීම වටකර ගැනීම යන්නට අර්ථ දෙයි. ‍'තෝ' යනු ජරා,මරණ,ශෝක, යන තුන කෙලවර වන ඕගයයි. මෙයින් පෙන්වා දෙන අර්ථය වන්නේ භ නැමැති රූපයේ පටන් ඕ නැමැති සෝක දක්වා ඇතිවන ධර්මතා නැති කරන ලද්දේ වෙයි යනුයි.

අරහ‍තෝ

මෙහි 'අ' යන්නෙහි අල්ලා ගැනීම හා අත්හැරීම යන අර්ථයන්ගෙන් යුක්තය.
'ර' යනු රමණය කිරීමයි.
'හ' යනු ද්වාර හයේ සඤ්ඤා හයයි.
‍'තෝ' යනු තුනෙන් කෙලවර වන ඕගයයි.
මෙයින් පෙන්වා දෙන අර්ථය වන්නේ ද්වාර හයෙන් සඤ්ඤා හය පරිහරනය කිරීම අත්හැර දමා ඕගයෙන් එතර වූ සේක යනුයි.


සම්මා

'ස' යනු සයාකාරයයි
'අ' යනු අයින් කිරීමයි.
'ම්මා' යනු මමත්වයෙන් ගත් වේදනාවයි.
මමත්වයෙන් ගත් වේදනාව අවසන් කල උත්තමයා සම්මා නම් වෙයි.

සම්බුද්ධස්ස

සයාකාරයෙන් ගත් මමත්වය නිසා හටගත් භූමිගත වී උප්පත්තිවීම එනම් රූපයේ පටන් ඇතිවන දැරීමේ ස්වකය පිලිබද සංසාර බන්ධනය සම්පූර්ණයෙන්ම අස්කර දැමූ උත්තමයා සම්බුද්ධස්ස නම් වෙයි.

මාගධී නිරුක්තිය සිදුකරන්නේ කිනම් ආකාරයේ ක්‍රමවේදයකටයැයි ඉහත නිදසුන් මගින් පැහැදිලි වන්නට එතැයි සිතමි. නමුත් සාමන්‍ය පුද්ගලයෙකුට මෙසේ දීර්ඝ ලෙස හා වෙන් වෙන් වශයෙන් නිරුක්ති කිරීමේදී ඇතැම් කොටස් තේරුම් ගැනීමට අපහසුය. ඒ නිසාම නිරුක්ති පෙන්වා දෙන යතිවරයන් වහන්සේලා සියලු දෙනාට අවබෝද වන ආකාරයට සරල ව පැහැදිලි කර සිටී . නමුත් ඇතමුන් ඒ සරල විග්‍රහයන් හෑල්ලුවට ලක්කරනු දැකිය හැකි සුලබ දසුනකි. ඒ අයට මාගධී නිරුක්ති යනු කුමක්දැයි. එහි අදහස් පෙන්නුම් වන්නේ කෙසේද යන්න ඉහත නිදසුන් ඇසුරින් ප්‍රත්‍යක්ශ වන්නට ඇතැයි සිතමි. ධර්මය සරලව හා පැහැදිලිව විස්තර කලේ නැතිනම් එය සාමාන්‍ය ජනයාට අවබෝදකර ගත නොහැක. මාගධී නිරුක්තිය අවබෝද කරගැනීමේ පහසුව පිනිස සරල නිදසුන් කීපයක්ද මෙසේ දැක්විය හැක.

සම්මා = සං+මා 
සං - රාගයෙන්, ද්වේශයෙන් හා මොහයෙන් එකතු කිරීම, උපාදානය කිරීම, අල්ලා ගැනීම
''මා'' මිදී නිදහස් වීම, 
සම්මා දිට්ඨි - සං වලින් මිදීමේ දෘශ්ටිය 

කාලේන= කාලේ + න
කාල,කාලි ආදීයෙන් අදහස් වන්නේ කෙලෙස්.
"න" නැති කිරීම
කාලේන ධම්ම සවනං = කෙලෙස් නැති කරන ධර්ම ශ්‍රවණය

කාලාමා=කාලා+මා
කෙලෙස් වලින් මිදීම


බෞද්ධ = බ+උද්ද 
බව උදුරා දමමින් සිටින 

බණ = බ+න 
බව නසන

විපස්සනා = වි+පස්සනා 
වෙන් කරලා ප්‍රහාණය කිරීම

අනිච්ච=අනි+ඉච්ච
කැමති සේ නොපැවතීම

පටිච්චසමුප්පාදය=පටි+ඉච්ච+සං+උප්පාදය
කැමැත්තෙන් බැදීම නිසා සං උප්පාදය.
හේතුව "පටිච්ච" ඵලය "සමුප්පාද"(සං උප්පාද)

සරා අසංඛ කල්ප = සාර යැයි ගත් සං අසං කර ඛ්ය කීරීමට ගතවූ කාලය

මාගධී අක්ශර හා නිරුක්ති පිලිබදව තවදුරටත් පැහැදිලි කර ගැනීම සදහා අවශ්‍යනම් පමණක් සිව්පිලිඹියාවෙන් යුතු අරහතුන්වහන්සේලා විසින් පවත්වනු ලබන බන ශ්‍රවනය කිරීම කල හැක. 

හෙල ශබ්ද සඤ්ඤා ගැන අවබෝදය ඇති කෙනෙකු සොයා ගැනීම අති දුෂ්කරය. මෙම හෙල හෝඩිය ගැන නිවැරදි අවබෝදයක් ඇති කර ගැනීම හෙල ජාතියේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය කෙසේදැයි බැලීමට හේතුවක් වනු නො අනුමානය. මෙතෙක් කලක් එහි අගය යටපත් වී තිබුනද සාසනයේ නව පිබිදීමත් සමග ජන්බුද්වීපය මෙන්ම හෙල ශබ්ද සඤ්ඤා පිලිබදව හෙලිදරව් වීම විශ්ව දායාදයකි. සත්වයාගේ නිවී සැනසීමට අවශ්‍ය සියලු ධර්මතා ඒ අයුරින්ම ගැබ්ව ඇත. එබැවින් ඒවා පරිශීලනය කල යුතු කාලය දැන් උදාවී හා උදාවෙමින් පවතින බව පෙනේ.

මාර්ග අධිගනමය සදහා යොදාගෙන තිබූ භාෂාව වූයේ අපේ මේ හෙල බසයි. හෙලබසින් ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කර තිබීමේ හේතුව එයයි.බුද්ධ දේශනය ලියා තිබූ ක්‍රමවේදය නිසි සේ අවබෝද නොවීම නිසා වැරදි අදහස් වලට යොමුවූ බව පෙනේ. මේ අනුව ත්‍රිපිටකය ලියා ඇත්තේද පාලි භාෂාවෙන් යැයි මතයක් ගොඩනගා එයට සුදුසු භාෂාවක් ඇති කෙරිනි. එය මාගධී භාෂාව යැයි ඉන්දියාවට සම්බන්ධ කර පෙන්වා දී තිබුනු.මේ තත්වය මත වැ‍රැදි අවබෝදයකට දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ හෙල ශබ්ද සඤ්ඤා ගොදුරු වී තිබුනි. දැන් මේවා තේරුම් ගෙන විසදාගැනීමට කාලයයි. මාගධී යනු කුමක්ද පාලි යනු කුමක්ද හෙල අක්ශර විකාශය කෙබදුද යන්න පිලිබදව සරල අවබෝදයක් හෝ මේ ලිපි දෙක මගින් ලැබුවා යැයි සිතමි. මෙම පටලැවිල්ලට ප්‍රධාන ලෙස බලපෑවේ අක්ශර ශබ්ද සඤ්ඤා වශයෙන් ගත යුතු අර්ථය පදවලට බෙදා අර්ථ දැක්වීමට යාමෙනි. බුද්ධ ධර්මයේ ගැඹුරු අර්ථවත් භාවය ‍රැදී ඇත්තේ අක්ශර ශබ්ද සඤ්ඤා අනුව තේරුම් ගැනීමෙන් බව ඉතා මැනවින් ප්‍රත්‍යක්ෂ වෙයි. එවිට ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කර ඇත්තේ මළ පාලි භාෂාවකින් නොව හෙල සිංහල ජීව භාෂාවෙන් (වර්තමානයේ භාවිතාවන විකාශනය වූ භාෂාව නොවේ) බව ඕනෑම නැණ'ස ඇති කෙනෙකුට තේරුම් ගැනීමට පුලුවන. ඒ අනුව ත්‍රිපිටකය හෙල ශබ්ද සඤ්ඤා මාලාවෙන් කැටිකර පෙල ගස්සා ඇති අයුරු පැහැදිලි වෙයි. මෙසේ ග්‍රන්ථාරූඪ කල ත්‍රිපිටකය තේරුම් ගැනීමට එම හෙල මාගධී ශබ්ද සඤ්ඤා අක්ශරයන් විග්‍රහ කොට පෙන්වා දී තිබුනේ හෙල අට්ඨකතා මගිනි. එම හෙල අ‍ටුවා පාලිය යැයි හදාගත් භාෂාවකට පරිවර්තනය කලේ දහමට ඇති ආදරය නිසා නොවේ. එය එසේ කල යුතු කාර්යක්ද නොවේ. එහෙම වුවත් ධර්මය මෙන් ම හෙල උරුමයේ අයිතිය ද විනාශ කිරීමේ අටියෙන් ම පාලියට පරිවර්තනය සිදු කොට හෙල අ‍ටුවා ග්‍රන්ථ සියල්ල ගිනි බත් කෙරිනි. මෙසේ සිදු කල විනාශය නිසා අද අපට ධර්මයේ අරුත් සැගවුනි. 


බුදුන්වහන්සේගේ දේශනාව පෙලගස්වා ඇත්තේ අ යන්නෙන් පටන් ගන්නා හෙල අක්ශර වලින්ම බව පැහැදිලිය. එසේම බුදුන්වහන්සේ තමන්වහන්සේගේ දේශනා පැවැත්වීමට භාවිතාකල මාගධීයටද නෑකම් කියන්නේ හෙලදිවයි. ඉන්දියාවට මාගධී සඤ්ඤවලට නෑකම් කියන භාෂාවක් හෝ ලගින් යන භාෂාවක්වත් නොමැත. මෙම කරුන පැහැදිලි ලෙස දන්නේ මාගධී සඤ්ඤ පිලිබද අවබෝදය ඇත්තන්ය. තවත් විශේෂ සිදුවීම වන්නේ ධර්ම දේශනා සදහා මාගධී නිරුක්ති විග්‍රහයන් කරන එකදු හිමිනමක්වත් බුද්ධෝත්පත්තිය ඉන්දියාවට කිසිදා ඈදා නැත. එයට හේතුව සියලු බුදුවරයන් වහන්සේලා තමන්වහන්සේලාගේ දේශනා පැවැත්වීමට යොදාගන්නා හෙල මාගධී හා එහි විකාශනය පිලිබදව උන්වහන්සේලා දැන සිටින නිසාමය.

මෙතෙක් කල් නිරුක්තිය මතු නොවීම නිසා දහමට විවිධ අර්ථ කතන ලැබුනු අතර ඒ නිසාම නිවන් මග වැසී තිබුනි. මුලු බුද්ධ දේශනාවේම තිබූ සං දේශනාව පාලි උපසර්ගයකට පමනක් සීමා වීමය. අනිච්ච වැනි පදයන්ට අනිත්‍ය වැනි තේරුම් දීම නිසා බුදුන්වහන්සේගේ ධර්මය සෘණාත්මක ආකල්ප සහිත දහමක් ලෙස හංවඩු ගැසුනි. කෙලෙස් නැති කරන අර්ථය ‍රැගත් "කාලේන" සදහා වේලාවක් ඈදා ගැනීම නිසා සුදුසු කාලයක් පැමිනෙන තෙක් ධර්ම දේශනා හා ධර්ම සාකච්චා කිරීමට බලා සිටියහ. බව යන්න භවය ලෙස අර්ථ දැක්වීම නිසා නිවන් අවබෝදයට තවත් බාධා විය.මේ සියල්ල සිදුවූයේ පාලි හා මාගධී සඤ්ඤ පටලවා ගැනීම නිසාය. දැන් ඒ සියලු ප්‍රශ්න නිරාකරනය වී ඇත. මාගධී නිරුක්තිය පැහැදිලි වීමත් සමග අපිට අහිමිවී තිබූ දහම නැවතත් අපිට හිමිවිය. සසර පැවැත්ම සදහා දේශනා වෙමින් තිබූ "බහ" පරදවා සසර නැවැත්වීම සදහාවන "බන" දේශනා කරන්නාවූ යතිවරයන් වහන්සේලාගේ සීහනාද ඇසෙන්නට පටන් ගත්හ. එය තවමත් අවබෝදකර ගැනීමට නොහැකි වූ ඇතමුන්ට නිරුක්ති විග්‍රහයන් පිලිබද යම් හෝ අවබෝදයක් ලබාගැනීමට උපකාරයක් පිනිස මෙසේ කෙටියෙන් හෝ අපේ හෙල අ‍ටුවා හා හෙල ශබ්ද සඤ්ඤ පිලිබද විස්තරයක් කරන ලදී.

මේවා නැවත මතුකර පෙන්වන විට නැවතත් රත් වී පුපුරන්නේ අපේ හෙල  අ‍ටුවා විනාශ කිරීමට දායක වූ පරම්පරාවල පුනරාගනමයන් විය හැක. මේවා කියවන විට තමන්ගේ සිතට දැනුනේ මොනවාද යන්න තමතමන්ගේ හෘද සාක්සියෙන් විමසා බැලීම වටී. තාවකාලිකව යටපත් කර තිබූ ධර්මය නැවත ඉස්මතුවන මේ යුගයේ බොරුවෙන් හා වංචාවෙන් මිනිසුන් ‍රැවටූ ඇත්තන් නැවත කිනම් දේ කලද මෙම ක්‍රියාදාමය නැවැත්විය නොහැක. මෙතෙක් කල් අමාමෑනි බුදුරජානන් වහන්සේගේ ජන්ම භූමිය අහිමි කල හා උන්වහන්සේගේ දේශනාව විකුර්ති කිරීමට දායක වූවන් ඇතුලු ධර්මයට එරෙහි වූ සියලු වැරදිකරුවන්ට දඩුවම් විශ්වවිඤ්ඤාණය විසින් යථා කාලයේදී ලබා දෙනු ඇත. ඉතිරිවනු ඇත්තේ පුබ්බේ කථපුඤ්ඤතා හා ධම්මෝ හවේ රක්කති ධම්මචාරීන් පමනි. දැන් කල යුත්තේ අතීතය මතක කර නොපමාව ධර්මයේ හැසිරීමය.



වචනයන්හි අරුත්.
කොඩිය දැමීම
කොඩිය දැමීම ලෙස අදහස් කරනුයේ අහංකාරකම හා උඩගු භාවයයි. හෙල අපේ අක්ශර වලින් මේ බව පෙන්නුම් කොට තිබේ. මෙම හෙල අක්ශර නිර්මානය කලේ පුරාණ සෘෂිවරු සියලු අක්ශර හල් කිරීම යෙදීමෙන් පෙන්නුම් කලේ එයයි. නිදසුන් වශයෙන් න්,ල්,ද් ආදී......

සිව්පිළිසිඹියා ඥණය.
රහතන් වහන්සේ කෙනෙක්ට ලබා ගත හැකි බුද්ධ ඥාණ වලින් එකක්.
1. අර්ථ - දහම් වල අර්ථය
2. ධර්ම - ධර්මය මොකක්ද අධර්මය මොකක්ද
3. නිරුක්ති - පදවල වෙන් වෙන් වශයෙන් කියූ අර්ථය
4. පටිභාන - ධර්මානුකූලව තෙරුම් ගැනීමේ හැකියාව



(මෙහි දැක්වූ නිරුක්ති පිලිබද විස්තරවලින් බොහෝ කොටස් දීර්ඝ පර්යේශනයකින් අනතුරුව මූකලන්ගමුවේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන් රචිත "සැගවුන බසක් ලොවට හෙලිකළ දම් පෙළ හෙලය" ග්‍රන්ථයෙන් උපුටා ගන්නා ලද අතර එහි අදහස් මීවනපලානේ සිරි ධම්මාලංකාර හිමියන්ගේ දේශනයන්ට එකග වූ නිසාත් පටිච්චසමුප්පාදයට එකග වූ නිසාත් ධර්මයට හා විනයට ගැලපූ නිසාත්  එසේ උපුටා දක්වන ලදී)




Saturday, July 28, 2012

ත්‍රිපිටක Vs අ‍ටුවා (හෙල මාගධී 1 කොටස)

එදා මෙදා තුර කාලය තුලදී අපට අසල්වාසී මහා භාරතය අපට කල කෙනෙහෙලිකම් අපමනය. මහා සම්මත රජුගෙන් පටන් ගන්නා අපේ රාජ වංශයේ දීප්තිමත් රජවරුන් බිහිවන විට එය ඉවසාගත නොහැකි මහා භාරතය කූට උපක්‍රම යොදමින් හෙලදිව විනාශ කිරීමට ගත් උත්සහයන් අපමනය. හෙලදිව පහල වූ ශ්‍රේෂ්ඨ චරිතයන් හිමි උතුමන්ගේ චරිතය ඝාතනය කර භාරතයට ගැලපෙන ආකාරයේ චරිතයන් ලෝකයා හමුවේ මවා පැමටද මහා භාරතයට ඉතා හොද හැකියාවක් තිබිනි. පාරමී,උපපාරමී,පරමත්ත පාරමී දම් පුරා මේ මහා භද්‍ර කල්පයේ පහල වූ ගෞතම බුදුන්වහන්සේද විශ්නුගේ නමවෙනි අවතාරය ලෙස හදුන්වා උන්වහන්සේටද අපහාස කිරීමට පෙලඹුනු බමුනෝ උන්වහන්සේ දේශනා කල පෙල දහමද විකුර්තිකරමින් නිවන් මග වැසීමට ගත් උත්සහයන් ඉතිහාසයෙන් අපට වාර්ථාවේ. ඒ ඉතිහාසකථාවේ කථා නායක වන්නේ අපේ භාවනා පන්ති කරගෙන යන ටියුෂන් ගුරුවන්රුන්ට බොහෝ සේ වටිනා විසුද්ධි මාර්ගය ආදී ග්‍රන්ථයන් රචනා කල හා හෙලදිව තිබූ පෙල දහම පාලි භාෂාවට පරිවර්ථය කල බුද්ධ ඝෝෂ හිමියන්ය. බුද්ධ ඝෝෂ හිමියන් හා ඔහුගේ කාර්යන් විමසීමට පෙර පෙලදහම,මාගධී භාෂාව යනු කුමක්දැයි නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා සිටීම ඉතාම අවශ්‍ය කරුනකි.මාගධී භාෂාව පිලිබද දීර්ඝ විස්තර පසුවට ඉදිරිපත් කිරීමට බලාපොරොත්තුවන නිසා මෙහිදී කෙටි හැදින්වීමක් පමනක් කිරීමට කැමතිය.

බුදුන්වහන්සේ තමන්වහන්සේ අවබෝදකරගත් ධර්මය දේශනා කරන ලද්දෙ තමන්වහන්සේ උපන් ජන්බුද්වීපයේ ව්‍යවහාර වූ භාෂාවෙනි. එය මාගධී යනුවෙන් ව්‍යවහාරයේ පවතී. මාගධී යනු සඤ්ඤා ඇසුරු කරත්කි. විශේශත්වය වන්නේ එය හෙලදිවට ආවේනික වූවක් වීමය. හෙල ශබ්ධ සඤ්ඤා මුලුමනින්ම නිර්මානය කෙරුනේ මාර්ගාධිගමනය සදහා බුද්ධ ධර්මය පැහැදිලි ලෙස දැන දැක ගැනීම සදහාය. මෙයට මාගධී භාෂාව ලෙස ව්‍යවහාර වූයේ මෙම ගමන් මග නිසාමය.මාගධී යනු පාලි භාෂාව නොවේ. පාලි යනුවෙන් භාශාවක් බුද්ධ කාලීනව පැවතියේ නැත. එය පසුකාලීනව සාදාගත් කෘතිම භාෂාවකි. එය ජාතියකට අයත් නොවන හෝඩියකුදු නැති භාෂාවකි. එය සිංහල හෝඩිය ට අනුබද්ධ කලේ එබැවිනි. මුල් ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථාරූඪ කර ඇත්තේ හෙල අක්ශරවලිනි. බුද්ධ ධර්මයේ උරුමය හෙලයා සතු වූ බැවින් එසේ සිදු කෙරිනි. ග්‍රන්ථාරූඪ කල ධර්මය තේරුම් ගැනීම සදහා හෙල අ‍ටුවා ලියවී තිබුනි. බුද්ධ දේශනය කැටිකර හෙල ශබ්ද සඤ්ඤාවලට පෙල ගැස්සීම තේරුම් ගනු ලැබුවේ හෙල අ‍ටුවා මගිනි.  බුද්ධ ධර්මය කැටි කොට හෙල බසින් පෙල ගැස්සීම සිදු වූයේ ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීමේ පහසුව සදහාය. මෙම හෙල සංකේත අක්ෂර ශබ්ද සඤ්ඤා පද මාලාවක් ලෙස ග්‍රන්ථාරූඪ කෙරිනි. මාගධී නිරුක්ති කිරීමට හැකියාවක් ඇත්තේ එබැවිනි. නමුත් ඇතමුන්ට වචනයක් නිරුක්තිකල විගස ඇස් උඩ යන්නේ ධර්මය විකුර්තිකරනවා යන කියමන මුවග ‍රැදෙමිනි. ඒ අන් කිසිවක් නිසා නොව මාගධී නිරුක්තිය හා හෙල භාෂාවෙන් ලියූ පෙල දහම ඉවත් කොට ඒවා පාලියට පරිවර්තනය කිරීම හා අනාදිමත් කාලයක සිට එම පාලියට හුරු වී සිටීම නිසාය. හෙල අ‍ටුවා පාලියට පෙරලීම මහා භාරතය විසින් අපට සිදුකරන ලද තවත් සාපරාධී ක්‍රියාවකි.

හෙල අ‍ටුවා පාලියට පරිවර්තනය කිරීම සදහා හෙලදිවට පැමිනෙන්නේ බුද්ධ ඝෝෂනම් භික්ශුවකි. වෙනදාමෙන්ම ඉන්දියානුවන් ඉහලින් වනන මහාවංශයේ කතෘවන ඉන්දියානු ජාතික මහානාම හිමියෝ හෙල අ‍ටුවා පාලියට පරිවර්ථනය කිරීමට පැමිනෙන බුද්ධ ඝෝෂ හිමියන්ව වර්ණනා කරන්නේ මෙසේය.

"මෙකල බෝ මැඩ සමීපයෙහි උපන් බ්‍රාහ්මණ මානවකයෙක් විය. විද්‍යා ශිල්පකලාවන්හි නිපුණ වූ හෙතෙම ත්‍රිවේද පාරප්‍රාප්ත විය. මැනවින් උගත් සමය ධර්මය ඇත්තේ වාදයෙහි විශාරද වූයේ වාදකරනු කැමැත්තෙන් දඹදිව (පරිවර්ථන) පුරා ඇවිද්දේය. දිනක් හෙතෙම එක්තරා ආරාමයකට පැමිණ සම්පූර්ණ පදව්‍යගදජන මනා ඉරියව්වකින් යුක්තව රෑ කාලයෙහි පාත්‍යඤ්ජල මතය පිරිවහයි.එයට ඇහුකන් දුන් එම විහාර වාසී රේවත නම් මහා ස්ථවිර නමක් ඔහු මහා පැණවතකැයි සලකා ඔහු දමනය කල යුතු යයි සිතුවේය."මේ ගද්‍රභාරවයෙන් කෑගසන මොහු කවරෙකුදැයි උන්වහන්සේ ඇසූහ" ඔබ ගද්‍රභාවාරයෙහි අර්ථය දන්නෙහිද යි මාණවකයා ඇසීය. එසේය, දනිමි යනුවෙන් තෙරනුවන් පිලිතුරු දුන් කල්හි සිය මතය ඉදිරිපත් කලේය.

ඇසූ ඇසූ ප්‍රශ්න විසදූ තෙරනුවෝ විරුද්ධ මත ද පෙන්වූහ." එසේ නම් ඔබගේ මතය ඉදිරිපත් කරන්න" යනුවෙන් මානවකයා කී කල්හි තෙරනුවෝ පාලි අභිධර්ම ප්‍රශ්න ඇසූහ. ඔහුට ඒ කිසිවක් තේරුම් ගැනීමට නොහැකි විය. මේ කාගේ මන්ත්‍රයක්දැයි ඔහු විමසූ කල බුද්ධ මන්ත්‍රයෙකැයි තෙරනුවෝ කීහ. එය මට දෙන්න'යි මානවකයා ඉල්ලූ කල එසේ නම් පැවිදි වී ගනුව යනුවෙන් තෙරනුවෝ කීහ.

මන්ත්‍රය උදෙසා පැවිදි වූ හෙතෙම තුන්පිටකය ඉගෙන ගත්තේය. පසුව මෙය එකම මාර්ගය හැටියට තේරුම් ගත් හෙතෙම එය පිලිගත්තේය. ඔහුට බුදුන්ට සමාන ස්වරූපයක්(ඝෝස) තිබූ හෙයින් බුද්ධඝෝස යන වැහැරිනි. එහි වෙසෙද්දී උන්වහන්සේ ඤාණෝදය නමින් ස්විය කෘතියක්ද, ධම්මසංඝණියට අතථසාලිනී නමින් අ‍ටුවාවක්ද කලහ. ඒ බුද්ධිමත් භික්ශූන් වහන්සේ පිරිත් පොතට අ‍ටුවාවක් ලිවීම ඇරඹූහ. ඒ දු‍ටු රේවත ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඔහු බණවා මෙසේ කීහ. මෙහි ගෙනවුත් ඇත්තේ පෙළ දහම පමණි. අ‍ටුවා නොමැත. එසේ ම එකිනෙකට වෙනස් වූ ආචාරිය වාදියෝ ද නොමැත්තාහ.

මහාමතුවූ මහින්ද තෙරනුවන් විසින් සපයන ලද සංගීති තුනකින් සම්මත වූ බුද්ධබෂිතයට කරතිබෙන සිංහල අ‍ටුවා පිවිතුරුය. සැරියුත් ආදී මහ තෙරවරුන්ගේ කථා මාර්ගය බලා සිංහල භාෂාවෙන් ලියා තිබෙන ඒ අ‍ටුවා සිංහලයන් අතර ඇත. ඔබ එහි ගොස් ඒවා ලබාගෙන මාගධ භාෂාවට පෙරළන්න. එය සකල ලෝකයාගේ හිතසුව පිණිස පවතී. ඒ වචනයෙන් බෙහෙවින් පැහැදුනු බුද්ධඝෝෂ හිමියෝ දඹදිවින් නික්ම මේ රජතුමාගේ (මහානාම රජු) කාලයෙහි මෙහි පැමිණියහ. හෙතෙම සකල සාධූන්ගේ වාසස්ථානයක් වූ මහාවිහාරයට පැමිණ සංඝපාල හිමියන් බැහැදු‍ටුවේය. එහිදී උන්වහන්සේ හෙල අ‍ටුවා සමග සකල තේරවාදය අසා උන්වහන්සේගේ අදහස මෙය ම යයි නිශ්ච කරගෙන සියලු ම සංගයා ‍රැස්කරවා අ‍ටුවා ලිවීම පිනිස මට සියලුම පොත් දෙනු මැනව යනුවෙන් අයැද සිටියහ.

ඉක්බිති මහා සංඝයා ඔහුගේ කුශලතාව පිරික්සනු පිණිස ගාථා දෙකක් දී මෙය අනුව ඔබගේ සාමර්ථ්‍යය පෙන්වනු මැනව. එවිට අපි පොත් දෙන්නෙමු යයි කීහ. හෙතෙම පිටකත්‍රය සමග අ‍ටුවා පොත් කියවා සකල විද බුද්ධ ධර්මය හකුලවා විසුද්ධිමග්ග නම් වූ ප්‍රකරණය කලේය.
ඉක්බිති බුද්ධ වචනයෙහි නිපුනවූ මහා සංඝයා බෝ මැඩ සමීපයෙහි ‍රැස් කරවා ඒ ග්‍රන්ථය කියවීමට පටන් ගත්හ. දෙවිවරු උන්වහන්සේගේ නිපුණත්වය මහජනයා අතර ප්‍රකට කරනු පිනිස ඒ පොත සැගවූහ. උන්වහන්සේ එය දෙවරක්ම ලියූහ. තෙවන වරට කියවීමට පටන්ගත් කල්හි දෙවිවරු ඉහත ලියූ පොත් දෙක ද ගෙනවුත් තැබූහ.එවිට භික්ශූහු පොත් තුනම සසදමින් කියවූහ. එහි එකක්වත් ග්‍රන්ථවශයෙන් හෝ අර්ථ වශයෙන් හෝ ස්වර වය්ංජන වශයෙන් හෝ ථෙරවාදය හා පෙලදහම වශයෙන් හෝ කිසිදු වෙනසක් නොවීය.

එයින් තු‍ටු පහ‍ටු භික්ශු සංඝයා උන්වහන්සේට ප්‍රශංසා කර නිසැකවම මෙතේ බුදුන් පහලව ඇතැයි ප්‍රීතීඝෝෂා කරමින් අ‍ටුවා සහිත පෙලපොත් සියල්ල බාර දුන්හ. උන්වහන්සේ අනුරාදපුරයෙහි ග්‍රන්ථාකාර විහාරයෙහි වෙසෙමින් සියලු සිංහල අ‍ටුවා සකල ලෝකවාසීන්ගේ මූල භාෂාව වූ පාලි භාෂාවට නැගුහ. මෙය සියලු භාෂා කතාකරන සමස්ත ජනතාවගේ හිතසුව පිණිස විය. මහා තෙරවරු හා ආචාර්යවාදීහු මේ කෘතිය මුල් පොතක් ඇටියට සැලකුහ. පසුව සම්පූර්ණ කාර්යය පරිසමාප්ත වූ කල්හි උන්වහන්සේ ශ්‍රී මහා බෝධිය වදිනු පිණිස දඹදිවට වැඩියහ.
(මහාවංශය 114,115 පි‍ටු) 

හෙලදිවට ධර්මතාවයෙන්ම බුදුන්වරුන්ගේ ධර්මය පවත්වාගෙන යාම සදහා ලැබුනු හෙල බසින් නිරුක්ති සහිතව ලියා තිබූ හෙල අ‍ටුවා පරිවර්තනයට පැමිනෙන බුද්ධඝෝෂ හිමියන් පිලිබදව ඔහුගේ රටේම අයෙකුවන මහානාම හිමියෝ මහත් උජාරුවෙන් මහාවංශයේ ලියන්නේ බුද්ධඝෝෂ හිමියන්ව අනුබුදු තත්වයට උසස් කරමිනි. නමුදු ඒ මහානාම හිමියන්ම බුදුන්වහන්සේව නිකන්ම නිකන් ශ්‍රමනයෙක් කර අනාගතයේ පහල වන මෛත්‍රී බුදුන්වහන්සේ ලෙස විවරන ලැබූ දු‍ටු ගැමුණු රජතුමාව ඉතා අඩු ලංසුවකට තක්සේරුකර ඇති බවද මහාවංශය කියවීමේදී අපට හමුවේ. කෙසේ වෙතත් හෙල අ‍ටුවා ගැන සලකා බැලීමේදී, බුදුන්වහන්සේ දේශනා කල මාගධී නිරුක්ති සහිතව පෙල දහම ඉන්දියාවේ ජීවත්වූ බමුනන්ට පත්තියම් වූයේ නැත. බුදුන්වහන්සේගේ චරිතයට අගෞරව කලා මෙන්ම උන්වහන්සේ දේශනා කල ධර්මය ලියා තිබූ අ‍ටුවා විනාශ කිරීම ඔවුන්ගේ ඊලග ඉලක්කය විය. මේ සදහා ලක්දිවට එවන බුද්ධඝෝෂ හිමියන් යනු බ්‍රාහ්මන ආගම හොදින් ඉගෙන ගත් පඩිවරයෙකි. ඒ රහතුන්වහන්සේ නමක් නොවන වගද ඉතාම පැහැදිලිය. සියලු ලෝක වාසීන්ගේ යහපත උදෙසා හෙල අ‍ටුවා පාලියට පරිවර්තනයට කරන බව මහාවංශයේ සදහන්ය.එහෙත් පාලියට පරිවර්තනය නිසා වූයේ පදපරමයන් පිරිසක් බිහිවීම පමණි.  බුදුදහමේ ඒකායන අරමුන නිබ්බානයයි. ඒ නිබ්බානය පිලිබද ලියා තිබූ ග්‍රන්ථ පරිවර්තනය කරන්නේ හා අලුතින් ග්‍රන්ථ සම්පාදනය කරන්නේ පෘතග්ජනයෙකි. පිට රටක ඇත්තෙක් අපේ රටේ ඉතිහාසය ලියාදීමේ ආස්චර්යමත් සිදුවීමට මෙය දෙවනි වන්නේ නැත.සැබවින්ම ලංකාව ආසියාවේ ආස්චර්ය වී තිබී ඇත්තේ ඒ කාලයේය. කෙසේ වෙතත් අ‍ටුවා පාලියට පරිවර්තනයට පෙර බුද්ධඝෝෂගේ දැනුම විදහා දැක්වීම පිනිස මුලු බුදුදහම හකුලුවා විසුද්ධි මාර්ගය ලියයි. බුදුදහම පදනම් වන්නේ පටිච්චසමුප්පාදය මතයි. බුද්ධඝෝෂ හිමි රචනා කරන විසුද්ධිමාර්ගයේ පටිච්ච සමුප්පාදය හරි හැටි විස්තර නොකරන බව එය කියවූ ඕනම කෙනෙකුට ප්‍රත්‍යක්ශ වන කරුනකි. බුද්ධ ඝෝෂ හිමියන්ද තමා ට පටිච්චසමුප්පාදය විග්‍රහය හරි හැටි කිරීමට නොහැකි වූ බව ඔහු විසින්ම ලියා ඇති නිසා ඒ ගැන තවත් තර්කයක් නොමැත. අනිත් කරුනනම් විපස්සනාවයි. විසුද්ධි මාර්ගය තුල විපස්සනාවට වැඩි තැනක් දී නොමැත. විපස්සනාවේ ගැබුරු තැන් විසුද්ධි මාර්ගයේ විග්‍රහ කර නොමැත. බුද්ධ ඝෝෂ හිමි අනාර්ය ධ්‍යාන හැදෑරූ පුද්ගලයෙකු නිසාදෝ හේ වැඩි අවධානය යොමු කර ඇත්තේ සමතය කෙරෙහිය. බුදුදහම හකුලිවා ලිවීම කෙසේ වෙතත් පටිච්චසමුප්පාදය හා විපස්සනාවෙන් තොර බුදුදහමේ ඇත්තේ මොනවාද යන්න ගැටලුවක් මතුවේ. අපේ රටේ පවත්වාගෙන යන භාවනා පන්ති ගුරුවරු තමන්ගේ ගෝලයන්ට කමටහන් දෙන්නේ මේ ගැබුරු විපස්සනාව විග්‍රහ නොකරන විසුද්ධිමාර්ගය කටපාඩම් කරගෙනය.ඒ නිසාදෝ නූතනයේ තහනම් වචනය "මාර්ගඵල ප්‍රකාශ කිරීම"  වී ඇත. 

මේ අතර මහාවංශ කතුවරයා අමුතුම ප්‍රකාශයක් සිදු කරයි."මෙහි ගෙනවුත් ඇත්තේ පෙළ දහම පමණි. අ‍ටුවා නොමැත. එසේ ම එකිනෙකට වෙනස් වූ ආචාරිය වාදියෝ ද නොමැත්තාහ." බුද්ධෝත්පත්තිය වූයේ ඉන්දියාවෙනම් ධර්මය තිබිය යුත්තේ ඉන්දියාවේය. එසේනම් ලංකාවෙන් පෙලදහම ඉන්දියාවට යැවීමේ අවශ්‍යතාවයක් නොමැත. සිදුවිය යුත්තේ ඉන්දියාවෙන් පෙල දහම ලක්දිවට ගෙන ඒමය. වෙනදා මෙන්ම මහාවංශ කතුවරයා බොරු ගෙතුවද එක ඇත්තක් හෝ ඉතුරු කිරීමට අමතක කර නැත. ඇතැම් විට එය අත්වැරදීමක් විය හැක. කුවේනියව යක්ශනියක් කිරීමට හා විජයව නිර්දෝශී චරිතයක් කිරීමට වලි කෑ මහානාමයෝ මෙතනදීය තම රටේ බුද්ධඝෝෂ හිමිගේ වර්නනාවට දෙවියන්වද සම්බන්ද කර ඇත.මහාවංශ කතුවරයා කියන්නාවූ දෙවියන් හෝ යක්ශයන් ගැන අපටනම් දැන් කිසිදු විශ්වාසයක් නොමැත.

කෙසේ හෝ අ‍ටුවාව අත්පත්කර ගැනීමේ අවශ්‍යතාව මත ලියූ විසුද්ධිමාර්ගයේ මාගධී නිරුක්ති කීපයක් හෝ කෙටියෙන් දැමීමට බුද්ධඝෝෂ හිමි අමතක කර නැත. ඒ අන්යන්ගේ ප්‍රසාදය ලබා ගැනීමට විය හැක.

670 පිට



573 පිට


මාගධී නිරුක්තිය අපෙන් වසන් කිරීමට පැමිනි බුද්ධඝෝෂ හිමියන්ගේ පොත්වලින්ම අපි මාගධී නිරුක්ති පෙන්වා දෙන්නේ මෙසේය. මෙවැනි ක්‍රියාවන්ට සාමාන්‍ය මිනිසුන් පවසන්නේ ඌරගේ මාලු ඌරගේ ඇගේ තියලම කපනවා ලෙසය. ඉන්දීය ජාතිකයන්ට හෙලදිව ඉතිහාසය ලිවිය හැකිනම්, පෘතග්ජනයන්ට අ‍ටුවා පරිවර්තනය කල හැකිනම් මාගධී වසන් කිරීමට පැමිනි ඇත්තන්ගේ පොත්වලින්ම නිරුක්ති සොයා දීමට ට බැරි නැත. විසුද්ධි මාර්ගයට මාගධී නිරුක්ති ඇතුලත් කලේ අපිට තියෙන ආදරයකටනම් නොවේ. විසුද්ධි මාර්ගය කෙරෙහි අනිකුත් හිමිවරුන් පැහැදුනු විට පමනක් තමාට හෙල අ‍ටුවා හිමිවන බව දන්නා නිසාය. "උබලට ඉතිරි වෙන්නේ මේ නිරුක්ති ටික විතරයි,අදින් පස්සේ නිරුක්ති හමාරයි" යැයි සොර සිතක් එවෙලෙහි බුද්ධ ඝෝෂ හිමියන්ට තිබුනාද විය හැක.

අවසානයේ බුදධ ඝෝෂ හිමියන් හෙල අ‍ටුවා පාලියට පරිවර්තනය කිරීමට පටන් ගත්තේය. නමුත් එයට මහානාම රජු විරුද්ධ වූ බවද අපට ඉතිහාසයේ පෙන්වා දෙයි. මාගධී නිරුක්තියෙන් තිබූ අ‍ටුවා නිරුක්ති ඉවත් කොට පාලියට පරිවර්තනය කිරීම නිසා දහම යටපත් විය. බුදුන්වහන්සේ ජීවමාන කාලයේ වැඩ සිටියදී එක්තරා අවස්තාවක මාගධී නිරුක්තිය වෛදික භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමට යෝජනාවක් ආවේය. නමුත් බුදුන්වහන්සේ ඊට විරුද්ධ විය මාගධී නිරුක්තියෙන්ම ධර්මය තිබිය යුතුබව දේශනා කලේය. මේ සිදුවීම ඇත්තේ විනය පිටකයේය.



බුදුන්වහන්සේ විනය පිටකයේදී මාගධී නිරුක්තිය වෙනින් භාෂාවකට පරිවර්ථනය නොකරන ලෙස උපදෙස් දෙන්නේ පරිවර්තනය කල හොත් මාගධී නිරුක්තියෙන් ධර්මය විග්‍රහ කිරීමේ හැකියාව නැති වී යන නිසා විය හැක. යම් හෙයකින් නිරුක්ති නොමැතිව මාගධී භාෂාව තිබුනිනම් එසේ වෙනින් භාෂාවකට පෙරලීමේ ගැටලුවකුදු නොමැත. බයිබලය, කුරානය මෙන්ම ත්‍රිපිටකයත් එක්තරා භාෂාවකට සීමා වී එවිට පවතිනු ඇත. නමුත් හෙල මාගධී එසේ වෙනින් භාෂාවකට පෙරලූ විට එයට නිරුක්ති දීමට නොහැකි වනු ඇත. එවිට දහම් අර්ථය වෙනස් වනු ඇත. අනිච්ච-අනිත්‍ය කරගෙන, බව-භවය කරගෙන, කළන මිතුරන් පුද්ගලයන් කරගෙන, ධර්ම දේශනා කරන්න කාලය (කාලේන) සොය සොය මිනිස්සු අනාථ වන බව බුදු හිමි දැන සිටින්නට ඇත. ඒ නිසාම ගෞතම බුදුන්වහන්සේ දහම මාගධී නිරුක්තියෙන්ම තිබිය යුතු යැයි දේශනා කලේය. වෛදික භාෂාවට පෙරලීම ප්‍රතික්ෂේප කල සේක. මේ මාගධී නිරුක්තිය අලුත් දෙයක් නොවේ. එයට හොදම උදාහරනයනම් බුද්ධඝෝෂ හිමි තමාගේ හැකියාව පෙන්වීම සදහා රචිත විසුද්ධිමාර්ගයේ ද නිරුක්ති සහිතව පෙන්වීම් කර තිබීමයි . බුද්ධ ඝෝෂ සරනම් ගච්චාමි කරන්නවුන් නිරුක්තියක් දු‍ටු විගස කෑගසන්නේ බුද්ධ ඝෝෂ හිමි ලියූ විසුද්ධි මාර්ගයවත් නොකියවා දෝ යැයි සිතේ. 


හෙල අ‍ටුවා පරිවර්තනය කල බුද්ධඝෝෂ හිමි නිකන් සිටියේ නැත. මාගධී නිරුක්ති විස්තර කර තිබූ හෙල අ‍ටුවා ඇත්තුහත් දෙනෙකු උසට ගොඩ ගසා ගිනි ගෙන විනාශ වීමට සලස්වා රටින් පැන ගියේය. එහෙත් ඔහු විසින් රචිත ග්‍රන්ථයන්ට කිසිදු හානියක් නොවන ලෙස ඉතිරි කිරීමටද අමතක නොකලේය. රහතුවහන්සේලාගේ ආභාෂය සහිතව ලියූ අ‍ටුවා විනාශ වීමෙන් පසු ඉතිරි වූයේ පෘතග්ජනයෙකු ලියූ ග්‍රන්ථ කීපය පමනි. අවසානයේ මහාවිහාරයටද හිමි වූයේ අවාසනාවන්ත ඉරනමකි. සියලු වටිනා දේ මහාවිහාරයෙන් ඈත්විය. අවසානයේ මහාවිහාරය සමතලා කර එහි උදු වැපිරු බවද සදහන්ය. බමුනන්ගේ ඒ උපක්‍රමය සාර්ථකවන්නේ එලෙසය. බුද්ධ ඝෝෂ හිමියන්ට අ‍ටුවා පාලියට පරිවර්තනය කිරීමට ඉඩදුන් ස්වාමීන්වහන්සේලා අපේ හෙල අ‍ටුවා වලට මෙවන් ඛේදනීය තත්වයක් උදාවනු ඇතැයි සිහිනෙකින්වත් නොසිතන්නට ඇත.

මේ හෙල අ‍ටුවා විනාශ කිරීමේ කාර්යට මහානාම හිමියන්ද උඩගෙඩි දී ඇතිබව මහාවංශයෙන් ඔහු කරන විග්‍රහයේදී පැහැදිලිය. හෙල අ‍ටුවා ගැන හෝ ඒවා ලියූ අ‍ටුවාචරීන්වහන්සේලා පිලිබදව මහාවංශයේ හෙලිකර නැත. නමුත් ඒවා පරිවර්තනයට පැමිනෙන බුද්ධඝෝෂ හිමි පිලිබදවනම් මහා වරුනාවක් ලියා ඇත. හෙල අ‍ටුවා ගැන සදහන් කිරීම කෙසේ වෙතත් භික්ශුවක් වූ මහානාම හිමියන්ට ත්‍රිපිටකයට වඩා වැදගත් වී ඇත්තේ බුද්ධඝෝෂ හිමියන්වය. අනාදිමත් කාලයක පටන් මුඛපරම්පරාවෙන් ගෙන ආ ත්‍රිපිටක ධර්මය අලුලෙනේදී ග්‍රන්ථාරූඪ කර ඇතිබව අප දනිමු. මහාවංශ කතුවරයා බුද්ධඝෝෂ හිමි පිලිබදව බොහෝ ඉඩ වෙන් කලද ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීම වැනි උතුම් කටයුත්ත සදහන් කිරීමට හේ යොදාගෙන ඇත්තේ ගාථා දෙකක් පමනි.

(100)පිටකත්තයපාලිං ච තස්ස අට්ථකථම්පි ච
        මුඛපාඨෙන ආනෙසුං පුබ්බේ භික්ඛුමහාමතී

(101)හානිං දිස්වාන සත්තානං තදා භික්ඛු සමාගතා
        චිරට්ඨිතත්ථං ධම්මස්ස පොත්ථ කේසු ලිඛපයුං

ත්‍රිපිටකය පාලියද එහි අර්ථකථාව ද මහා ප්‍රයා ඇති පූර්වික භික්ශුහු මුඛ පාඨයෙන් ගෙන ආවෝය. එකල් වැසි වූ භික්ශුහු සත්වයන්ගේ පරිහානි දැක ධර්මයාගේ චිරස්ථිතිය ඇතිවනු පිනිස පොත්හි ලියවූහ.
(92 පිට)

මහාවංශයට මේ ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීම කෙතරම් නොවැදගත් දෙයක් වූවාද කියතොත් ග්‍රන්ථාරූඪ  කිරීම සි
දුකල ස්ථානයද සදහන් කල නොමැත. එසේම කුමන රාජ සමයකදීද,කාගේ අනුග්‍රහය යටතේද යන්නද සදහන් කල නොහැක.
ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීම අලුලෙනේදී සිදුවූ බව සොයා ගන්නේ පූජාවලිය මගිනි.
"මොවුන් දවස පන්සීයක් රහතන්වහන්සේලා අලුලෙන වැඩහිද පොත් සංගායනා කල සේක"(පූජාවලිය උද්දේසික පූජා කථා 773 පිට)

එසේම මෙය සිදුවූයේ රාජරත්නාකරයේ මේ පිලිබදව සදහන් කර ඇත්තේ මෙසේය.
"වලගම් අභා නම් මහරජාණන් කාලයෙහි එක්තරා ජනපදාධියක්හුගේ ආරක්ශාවෙබ් පන්සීයයක් රහතුන්වහන්සේ මාතුළ නම් දනව්වෙහි අලුලෙන වැඩ හිද පොත් සංගායනා කොට ලියූ සේක"
 

පූජාවලිය හා රාජරත්නාකරය ග්‍රන්ථ රචනා වන්නේ මහාවංශය රචනා වීමට පසු කාලයේය. නමුත් ඒවායේ මහාවංශයට වඩා ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීම පිලිබදව  කරුනු ඇතුලත් කර ඇතත් ඊට පෙර ලියූ මහාවංශයේ එම ස්ථානය ගැනවත් සදහන් කර නොමැත. මෙය හිතාමතා කල ක්‍රියාවක් බව පැහැදිලිය. මහාවංශයට පසු රචනා වූ පොත්වල ස්ථානය ආදී කරුනු සටහන් කිරීමට හැකි වූවානම් මහාවංශයේ එම කරුනු මග හැරීමට කිසිදු හේතුවක් නොමැත. මහාවංශ කතුවරයාට උවමනා වී ඇත්තේ හෙලදිව ලියූ ත්‍රිපිටකයේ අන්‍යනතාවයද හෙලදිවට අහිමි කිරීමබව මේ නිසා පැහැදිලි වේ.
 

මෙම ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීම සදහා යොදා ගත අක්ශර මොනවාද යනුවෙන් මෙතෙක් කලක් විමසා බලා නැත. එහෙයින් ඒ ගැන විමර්ශනය කර දැක්වීම මෙහි එක්තරා අරමුනකි. ඒ අනුව වලගම්බා රාජ්‍ය කාලයේ ව්‍යවහාරට බාජනය වූ අක්ශර  ගැන විමසිලමත් විය යුතුය. දැනට පවතින අක්ශරයන් වීමට බොහෝ කාලයකට පෙර සිදු වූ සිද්ධියක් නිසා ඒ තත්වය පිලිබද පරික්ශාකාරීවීමට වලගම්බාරාජ්‍ය කාලයේ අක්ශරවල ස්බාවය කෙබදු දැයි සොයා බැලිය යුතුය. අද පවතින මෙම අකුරු එදා පැවති හෙල අක්ශරයන්ගේ විකාශන යයි. වලගම්බා රාජ්‍ය කාලයේ දී විකාශනයට පත්වීමේ මූලික ලක්ශනයක් වත් හට ගෙන තිබුනු යුගයක් නොවේ. එකල භාවිතාව සදහා යොදා ගෙන තිබුනේ හෙල මූල අක්ශරයන් බවට ශිලා ලේඛන සාක්ෂ්‍ය දරයි.

වඩා වැදගත් වන්නේ අ‍ටුවා පාලියට පෙරලන පුද්ගලයා ගැන කීමද නැතිනම් ත්‍රිපිකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීම ගැන සදහන් කිරීමද යන්න ඕනම කෙනෙකුට තේරෙන දෙයකි. නමුත් එය මහාවංශ කතුවරයාට වැදගත් වී නැතිබව පැහැදිලිය. ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීමේ සිදුවීම ගතහොත් එම භාරදූර්‍ය කාර්ය සාමාන්‍ය භික්ශුන්ට කල නොහැක්කකි. ඒ සදහා බුද්ධ කාලයේ පටන් පැවතගෙන එන සංඝ පරම්පරාවක් සිටිය යුතුය. නමුත් මහාවංශ කතුවරයා ඒ ගැන කිසිදු සදහනක් ක නොමැත. බුද්ධෝත්පත්තිය  අශෝක රජුගේ පසුකාලීන ප්‍රතිනිර්මානවලට ඈදුවා මෙන්ම ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීමද අපෙන් සගවන්නට මේ මහාවංශ කතුවරයා උත්සහ කර ඇතත් ඒය අසාර්ථක වී ඇත.

බුද්ධ ඝෝෂ හිමියන්ගේ ඇත්ත හෙලිකරන විට බොහෝ අයට තරමක් රිදෙන බව දනිමි. එහෙත එයට අපට කරන්නට දෙයක් නැත.බුද්ධඝෝෂ හිමියන් අ‍ටුවාවලට කල කෙනෙහෙලිකම කියා නිම කල නොහැක. මාගධී නිරුක්තිය විග්‍රහකර දුන් අ‍ටුවාව නොදැනුවත් කම නිසා හෝ හිතාමතාම මෙය ශබ්ධ සඤ්ඤා  භාෂාවක් වශයෙන් සලකා ඒවාට පද වෙන් කොට තේරුම් දීමට ද ඉදිරිපත් විය. ඒ නිසා සෘෂිවරුන් විසින් ගොඩනගන ලද නිර්මාණාත්මක ගැඹුරු ධර්ම අර්ථ සැග වී එය තනිකරම භාෂාවක් බවට පත් විය. මේ වැරදි ක්‍රියාමාර්ග නිසා හෙලබසේ උරුමය හා බුද්ධ උරුමයද ලංකාවට අහිමි විමට ඉඩකඩ සැලසුණි. මේ නිසා "සං" දේශනාව පාලි උපසර්ගයක් පමනක් විය. බුද්ධ,ධම්ම,සංඝ වචන වලට පමනක් සීමාවිය. නිරුක්ති කර ධර්මය විග්‍රහ කිරීමේ හැකියාව යටපත්විය. මේ සියල්ල සිදුවූයේ බුද්ධඝෝෂ නිසාය.බුද්ධඝෝෂ හිමි හෝ ඔහු ලියූ ග්‍රන්ථ වැදගත් යැයි කියන්නේ, හෙලදිව ඉතිහාසය හෝ හේ අ‍ටුවාවල වැදගත්කම අල්පමාත්‍රයක් හෝ නොදන්නා පුද්ගලයන්ය. ඒවා සෑම එකක්ම එකින් එක ඇන ඇන කියාදීමට අපට නොහැක. කල යුත්තේ මධ්‍යස්ථව හා විමසා බලා තේරුම් ගැනීමය. බුද්ධඝෝෂ හිමිට කුමක් හෝ කියන විට කිපෙන්නේ එම ගිරාපෝතක න්‍යායෙන් නිවන් අවබෝදකර ගැනීමට උත්සහ කරන පිරිසයි. හෙල සිංහල අක්ශර භාෂාවේ අක්ශර මාලාව ධර්මතාවේ අර්ථයෙන් පණ ගැන්වීමට නිර්මානය වූවක් සේ පෙනේ. එය ත්‍රිපිටකය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීමට මෙම විශ්වය තුල පවත්නා උදාර වූ දායාදයකි. එසේ උදාර වූ මෙම දායාදය බුද්ධ ධර්මය ග්‍රන්ථාරූඪ කිරීමත් සමග මාගධී ශබ්දය සඤ්ඤා යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. එහෙත් මේ තත්වය දිගින් දිගටම පැවතීම බමුණන්ගේ නොසතුටට හේතු වූ බව පෙනේ. ඔවුන් මෙම උදාරත්වය වසාලීමට ඔවුන්ගේ සම්පූර්ණ උත්සහය ක්‍රියාත්මක කලේ හෙල අ‍ටුවා පාලියට පරිවර්තනය කිරීමෙනි. අදත් ඉතිරිව පවතින්නේ ඒ පරම්පරාවේ ඇත්තන්දැයි සැකයක් මතුවේ. ඇතමුන්ට පද නිරුක්ති කිරීම ගැලපෙන්නේම නැත. තවත් ඇතමෙක් තමාට කැමති වචන යොදා නිරුක්ති කරමින් හුදු විනෝදාස්වාදයක් ලබයි. මෙම නිරුක්ති කිරීම කරන්නම් වාලේ හෝ කියන්නම් වාලේ කල නොහැක්කකි. නිරුක්ති කිරීම සදහා ක්‍රමවේදයක් පවතී. ඒ නිසාම නිරුක්තිය සිව්පිලිඹියාවලින් එකක් වන්නේය. සැමටම නිරුක්ති කිරීම කල නොහැකි වුවත් එම නිරුක්ති මාර්ගයෙන් ධර්මය පැහැදිලිව අවබෝධ කර අගෙනීමට හැකිය. නිරුක්තිය වැදගත් වන්නේ එම නිසාය. 

තාවකාලිකව දහම යටපත්කිරීමට හැකි වුවත් විනාශ කිරීමට නොහැකි විය. අදටත් එදා කැටිකරන ලද බුද්ධ ධර්මය ඒ අයුරින්ම පවතී. එම පද මාලාවද හෙල අක්ශරය. ඒවා වෙනත් භාශාවක අක්ශර ද නොවේ."අ" යන්නෙන් පටන් සියලු හෙල සංකේත අක්ශර නිර්මානය කොට ඇත්තේ බුද්ධ ධර්මයේ ගැඹුරු අර්තයන් පැහැදිලි කර දීමටය. වර්ථමානයේ ධර්මතාවයෙන්ම නිරුක්තිය නැවත මතුවී තිබේ නිරුක්ති කිරීමෙන් නිවැරදිව ධර්මය දේශනා කරන යතිවරයන් වහන්සේලා පහල වී තිබේ. නමුත් නිරුක්ති නොදිරවන්නන්ගේ දැන ගැනීම පිනිස  මෙසේ කෙටි පැහැදිලි කිරීමක් කල අතර ඉදිරියේදී මාගධී නිරුක්තිය පිලිබදව තවත් පැහැදිලි කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙමි.


මෙම මාගධී ගත්කල එහි පූර්ණ අයිතිය හිමිවන්නේ හෙලදිවට මිස ඉන්දියාවට නොවේ. ඒ නිසාදෝ තවම කවුරුන් හෝ බුදුන්වහන්සේගේ භාෂාව යොදාගනිමින් බුදුන්වහන්සේ භාරතයේ පහල වූ බව තකවුරු කිරීමට තර්ක ගොඩ නගා නොමැත. ධර්මය,සෙල්ලිපි හා නිරුක්ති පිලිබදව යම් ප්‍රමානයක අවබෝධයක් ඇත්තවුන්ට මෙය අමුතුවෙන් පැහැදිලි කිරීමට අවශ්‍ය නැත. හෙලදිව අක්ශර විකාශනය පිලිබද අවබෝදය ඇත්තවුන්ට මා මේ සදහන් කල දේ බොහෝ ප්‍රාථමික දේ විය හැක. එහෙත් සියලු දෙනාගේ දැන ගැනීම සදහා මෙසේ හැදින්වීමක් කිරීමට සිත්විය. ඉහත විස්තර මූලාශ්‍ර කරගනිමින් බුද්ධ ඝෝෂ හිමියන්, මහානාම හිමියන් ඇතුලු අනිකුත් ඉන්දියාවේ බමුනන් විසින් අපේ උරුමය විනාශ කිරීමට යෙදූ උපක්‍රම ඔබ විසින්ම විමසා බලා පැහැදිලි කර ගැනීම වටී. මේවා කිසිදා කිසිවෙකුට විනාශ කල හැකි දේ නොවන වගද මතක් කල යුතුය.සෑම අපරාධකාරයෙක්ම කුඩා හෝ සාක්සියක් ඉතිරි කර යයි. අපරාධකරුගේ සුල මුල සොයා ගැනීමට එම කුඩා සාක්සිය දක්ශ අපරාධ පරීක්ශකයෙකුට මහ මෙරටත් වඩා වටී.


විශ්වවිඤ්ඤාණ ශක්තිය විසින් මනුශ්‍යාගේ පරිහරණයට අවශ්‍ය සියලු දෑ ලබා දෙනු ඇත. ඒවා කාලයෙන් කාලයට වෙනස් වෙමින් පවතී. එහෙත් සත්‍යතාව ගොඩනැගීමට හේතුවන මූලික පථය ලෝකය තුල ‍රැදී තිබේ. ඒ ධර්මතාව කිසිවෙකුටත් විනාශ කල නොහැක.
 

සමාජ සම්මත සමාජයේ පැවැත්මට හේතු භූත වෙයි. එහෙත් ඒවා එසේම දිගටම පවත්වා ගත යුතුය. ඒවා වෙනස් කිරීම වැරදිය. ඒවා අප විසින් නිරතුරුවම පැවැත්විය යුතුය යන මතය සත්‍යයට මෙන්ම දහමටද ගැලපෙන සාධාරණ අදහසක් නොවේ.

වරදක් නොදකින තාක් කල් එසේ පවත්වා ගෙන යෑම වරදක්ද  විය නොහැකිය. එහෙත් එය වරදක් බව වැටහුනු පසු එය මෙසේ මැයි යන චේතනාවෙන් පවත්වාගෙන යෑම වරදකි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා වලින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙබදු වරද නිවැරදි කොට පෙන්වා දීමකි. බුදු පසේ බුදු මහරහත් හා බෝසත් යන උරුමයන් ගැන දක්වන අදහස් ද මෙයට ඇතුලත් වෙයි. නොදත්කම නිසා හෝ වැ‍රැද්දක් නිසා හෝ සිදුවී තිබෙන බුද්ධ උරුමයේ ලංකාවට ඇති අයිතිය සත්‍යයකි. ඒ බුද්ධ ශක්තිය ලංකාවේ හැර වෙනත් මොන ම රටක හෝ දක්නට නැත. ඒ සදහා විශ්ව ශක්තියෙන් ලබාදෙන ධර්මතා අපමණය.කාලානුරූපව එම ශක්තිය ලංකාවේ බෞද්ධ පිනැතියන් වෙත ලැබෙන්නේ එම නිවැරදි ශක්තියේ බලමහිමය නිසාය. එයට විරුද්ධ වීම කොහෙත්ම ඤානාන්විත ක්‍රියාවක් නොවේ. තමන්ගේ සිත් තුල පවතින කලු ධර්මතා නිසා නොපෙනෙන යමක් සුදු ධර්මයන්ගෙන් දකින විට එයට ඉඩදී එහි යතාතත්වය වටහා ගැනීමට නුවනැතියන් වෙර දැරිය යුතුය. 




පදපරම අරුතෙන් මිදී මාගධී නිරුක්තියෙන් ධර්මය අවබෝදකර ගනිත්වා!!!


හෙල මාගධී ගැන සදහන් කිරීම්ට බොහෝ කරුනු ඇත්ත පටන් ගැනීමක් හෝ අවසානයක් සොයාගැනීමට තරම් මා සමත් නොවීය. හැදින්වීම සදහා සාධාරනයක් කලේ යැයි සිතමි.
 

(මෙම ලිපිය සෑදීමට මූලාශ්‍ර ලබාගැනීමට උපකාර වූ මුකලන්ගමුවේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ට හා මීවනපලානේ සිරි ධම්මාලංකාර හිමියන්ට පුන්‍යානුමෝදනාව)